Moja wierna mowo(…)
Czesław Miłosz
Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego 2026 wzbudził refleksję nie tylko na temat historii języka polskiego, ale też nad dynamiką rozwoju polszczyzny. W XVI wieku Mikołaj Rej sformułował dobitne stwierdzenie o istnieniu języka polskiego i oczywistą możliwością posługiwania się nim jako słowem pisanym: A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają. Zyskał sobie tym tytuł ojca literatury polskiej, ponieważ zastąpienie łaciny językiem narodowym zaowocowało rozwojem literatury i kultury rodzimej. Język budował naszą tożsamość do tego stopnia, że w latach niewoli stanął zwycięsko w opozycji do rusyfikacji i germanizacji, Sienkiewiczowi kazał podtrzymać ducha narodu, opowiadając o bohaterskich czynach Polaków ku pokrzepieniu serc, aż ostatecznie przyczynił się do przywrócenia Polski na mapę Europy. Cztery stulecia po Reju, nasz noblista, Czesław Miłosz napisał o polskiej tożsamości językowej: Moja wierna mowo (…) Byłaś moją ojczyzną, bo zabrakło innej.
Ale język rozwija się. Zmienia. Wyraz, który niegdyś był powszechnie używanym słowem, jak na przykład przytoczone wyżej wżdy, zyskał znaczenie archaiczne i wyszedł z użycia. Ale czy Rej wiedziałby, kim jest sigma czy poszedłby śpiulkolotać? 25 lutego uczestnicy Szkolnego Konkursu Językowego zmagali się z ciekawostkami językowymi, wiedzą o języku oraz kreatywnością językową. Czy wiedzieli, która z wypowiedzi jest najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim- Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze; Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj; a może:Giezłeczkoć tylko dała a lichą tkaneczkę? Drogą eliminacji cytatów z dobrze już znanych tekstów literackich odkryli poprawną odpowiedź- to, oczywiście, zdanie drugie. Na bogactwo języka składają się też przysłowia, frazeologizmy i powiedzenia. Uczniowie musieli na przykład odczytać przestrogę ukrytą w zdaniu: Łatwiej kijek pocieniować, niż go potem pogrubasić. Zdania, zdania… nie brzmiałyby logicznie, gdyby nie składnia i… interpunkcja! Niewielu użytkowników słowa pisanego zdaje sobie sprawę z tego, że od przecinka może zależeć ludzkie życie! Jaką decyzję podejmie kat, otrzymując w ostatniej chwili depeszę o następującej treści: Wykonać nie wolno darować? Wykona wyrok- Wykonać, nie wolno darować albo daruje-Wykonać nie wolno, darować. Pokrzepiający jest fakt, że uczestnicy konkursu opowiedzieli się za życiem, wybierając wariant drugi. Ponadto test konkursowy oswajał emocje z językiem- język z emocjami. Zamiast używać dosadnych słów, by wyrazić skrajne stany emocjonalne, można przecież wykorzystać piękno ojczystej mowy! I choć to polecenie zabrzmiało nieco humorystycznie (inspiracją do tworzenia tekstów był mem z odjeżdżającym autobusem: Każdy Polak w takiej sytuacji powie: Czmychnął mi owy autobus i cóż ja teraz pocznę, gdyż do pracy śpieszno mi), uczniowie świetnie poradzili sobie z wykonaniem zadania, a nam, nauczycielom, dali nadzieję, że tak będą mówić już stale 😊
Oto niektóre wypowiedzi w sytuacji wywinięcia orła na lodzie:
Ach! Jakiż to los okrutny mnie dziś spotkał, iż poległam na tej tafli lodu!
Jakiż ból przeogromny sprawił mi ten niefortunny wypadek!
Niesprawiedliwość zarządcy dróg próbuje me kończyny złamać!
Laureatami konkursu zostali:
I miejsce- Lena Cichomska z kl. II LTP
II miejsce -Agata Pierzchanowska z kl. V PT
III miejsce ex aequo – Julia Dudzińska z kl. V FTH i Łukasz Groch z kl. V LT
Konkurs wygrali, ale tym samym wzięli na siebie ciężki obowiązek:
Moja wierna mowo,
może to jednak ja muszę ciebie ratować(…)
Czesław Miłosz
Joanna Małkiewicz
